De deskundigen snappen er geen bal meer van

Om de huidige problematiek te begrijpen, heb je niets aan deskundigen die zijn groot geworden in een andere wereld met een ander paradigma en een ander denkmodel.

 

Door: Jaap Jan Brouwer

 

Wat is er mis met onze deskundigen? Dat is een vraag die de afgelopen periode steeds relevanter is geworden. Het lijkt alsof deskundigen – elke keer als hier het woord deskundige valt is dat een persoon die in het nieuws of in de Volkskrant als deskundige wordt opgevoerd – hun greep op de werkelijkheid in hoog tempo hebben verloren. Laten we eens wat op een rijtje zetten.

Wel dook tot verrassing van de deskundigen plotseling het fenomeen IS op: geheel onverwacht, geen enkele deskundige had het zien aankomen.

We beginnen met de Arabische Lente, door iedereen toegejuicht als de stap naar democratie, alhoewel ervaringen in Irak over wat democratie in het Midden-Oosten precies is, ons behoedzaam hadden moeten laten zijn. Wat is er van geworden? Libië is na het verjagen van Kadhafi weer een tribale samenleving geworden (een verrassing voor iedereen, en een mogelijkheid die ik in geen enkele analyse heb gehoord). Egypte is na democratische verkiezingen, gewonnen door de Moslimbroederschap (alweer een verrassing!), en een staatsgreep, weer ‘terug bij af’.

Wat bij al deze gebeurtenissen opvalt, is dat deskundigen glimmend van genoegen (airtime!) ons vertelden wat er ging gebeuren, om net zo verrast als wij te analyseren dat het totaal anders uitpakte dan zij hadden verwacht. Om met weer nieuwe analyses te komen die al snel door de realiteit werden achterhaald.

Syrië past als volgende in dit rijtje. Besloten werd dat het de beurt was aan Assad om te verdwijnen. Vakkundig werd het regime gedestabiliseerd door allerlei facties tegen elkaar op te zetten. Een ding was alle deskundigen duidelijk en lieten ze niet na ons voortdurend te verzekeren: Assad zou binnen afzienbare termijn zijn biezen pakken en er zou democratie in Syrië komen (by the way: wat laten de ervaringen in Irak, Libië en Egypte zien?).

Op de radio hoorde ik een student arabistiek, die jarenlang in Damascus had gestudeerd. Hem werd gevraagd hoe lang het zou duren voordat Assad zou worden verjaagd. Hij werd weggehoond door de aanwezige deskundigen toen hij zei dat dat waarschijnlijk nooit zou gebeuren, gewoon omdat Assad jarenlang in staat was geweest de zeer verschillende bevolkingsgroepen in Syrië bijeen te houden en hij op een breed draagvlak kon rekenen. Assad zit er nog steeds. Wel dook tot verrassing van de deskundigen plotseling het fenomeen Islamitische Staat (IS) op: geheel onverwacht, geen enkele deskundige had het zien aankomen.

 

Geen signalen

Hetzelfde speelt rondom Poetin, die door allerlei deskundigen wordt weggezet als ‘een goed tacticus, maar een slecht strateeg’. Rusland is nu een van de bepalende factoren, zo niet dé bepalende factor, geworden in Syrië. Gewoon door er te zijn, wat overigens geen enkele deskundige had verwacht. Sterker nog, de Russische vloot is weer actief in de Middellandse Zee, iets dat doet denken aan de jaren zeventig van de vorige eeuw, toen het tellen van vlootdagen een indicatie gaf van wat de Sovjet-Unie van plan was. Meer in zijn algemeenheid waren deskundigen verrast door het wapenarsenaal van de Russen, blijkbaar hebben ze al enige jaren de relevante Russische sites niet gevolgd.

Rusland is nu een van de bepalende factoren, zo niet dé bepalende factor, geworden in Syrië

Na de succesvolle destabilisatie van Syrië en het op gang komen van vluchtelingenstromen verklaren deskundigen dat er geen signalen zijn dat er zich terroristen onder de vluchtelingen bevinden. Waar ze dat op baseren is onduidelijk, er vanuit gaande dat een professionele terrorist zich zo gewoon mogelijk gedraagt en zich niet salafistisch gekleed verplaatst, zo dom zijn ze niet. Dat men er ook hier weer naast zit, blijkt wel uit het feit dat in ieder geval een van de daders van de aanslagen in Parijs de maand er voor via Griekenland de EU was binnengekomen.

 

Ander denkmodel

Het is alsof wij door de huidige deskundigen worden ingewijd in de kenmerken van een loopgravenoorlog, terwijl de raketten ons links en rechts voorbij suizen

En dat brengt ons bij de conclusie dat de wereld en de mensen zich steeds minder houden aan de modellen, analyses en regels die deskundigen hebben geformuleerd op basis van ervaringen uit het verleden.

Deze nieuwe wereld vereist andere paradigma’s, andere denkmodellen en een andere benadering. En dus ook andere deskundigheden en deskundigen.

Het is alsof wij door de huidige deskundigen worden ingewijd in de kenmerken van een loopgravenoorlog, terwijl de raketten ons links en rechts voorbij suizen

Zoals in militaire kringen wordt gezegd dat je moet oppassen dat je geen oorlog wint met een generaal die zijn sterren heeft verdiend in de vorige oorlog, geldt nu dat je de huidige problematiek niet te lijf moet gaan op basis van deskundigen die zijn groot geworden in een andere wereld met een ander paradigma en een ander denkmodel. Dat zou ons veel leed kunnen besparen.